Czym jest Rechtsschutzversicherung? Przewodnik po polsku

Jak działa ubezpieczenie ochrony prawnej w Niemczech

Są trzy warunki: spór musi zacząć się po zawarciu umowy i po okresie karencji, dana dziedzina musi być w polisie, a ubezpieczyciel musi potwierdzić pokrycie kosztów, zanim adwokat zacznie działać. Ten przewodnik wyjaśnia po kolei, jak to działa w praktyce, na co uważać przy wyborze polisy i co zrobić, gdy pojawi się problem.

Ważne: nie jestem adwokatem. Zajmuję się doradztwem finansowym dla Polaków w Niemczech. Ten tekst to ogólna informacja o tym, jak działa ubezpieczenie, a nie porada prawna w Twojej sprawie. Wiążące są zawsze warunki (OWU, po niemiecku ARB) konkretnej taryfy.

W Niemczech spory rozwiązuje się często przez adwokata i sąd, a to kosztuje. Honorarium adwokata liczy się zwykle według ustawowej taryfy (RVG) i rośnie razem z wartością sporu. Dochodzą opłaty sądowe, czasem biegły, a gdy przegrasz, także koszty adwokata drugiej strony. Więcej przeczytasz w poradzie o tym, ile kosztuje adwokat w Niemczech.

Rechtsschutzversicherung przejmuje to ryzyko finansowe. Płacisz stałą składkę, a gdy pojawi się spór objęty umową, ubezpieczyciel pokrywa koszty do ustalonej sumy ubezpieczenia. To ubezpieczenie dobrowolne. W przeciwieństwie do OC samochodu nikt nie musi go mieć.

Po polsku spotkasz trzy nazwy, które oznaczają to samo: ubezpieczenie ochrony prawnej (nazwa najbliższa oryginałowi), ubezpieczenie prawne (skrót) i ubezpieczenie adwokackie (potoczna nazwa, bo w praktyce chodzi głównie o opłacenie adwokata).

Jakie koszty pokrywa ubezpieczenie ochrony prawnej?

W sprawie objętej polisą i po potwierdzeniu przez ubezpieczyciela zwykle pokrywane są: honorarium Twojego adwokata (standardowo do wysokości stawek ustawowych RVG), koszty sądowe we wszystkich instancjach przewidzianych w umowie, wynagrodzenie świadków i biegłych powołanych przez sąd, koszty drugiej strony, jeśli przegrasz i sąd obciąży Cię nimi, koszty komornika (Gerichtsvollzieher) przy egzekucji Twojego roszczenia oraz koszty mediacji, jeśli taryfa ją przewiduje. W sprawach za granicą często także koszty podróży do sądu i tłumaczeń.

Czego ubezpieczenie nie płaci: mandatów, grzywien i kar pieniężnych. Jeśli dostaniesz Bußgeldbescheid, polisa może opłacić adwokata, który sprawdzi, czy kara jest zasadna, ale samą karę płacisz Ty.

Moduły: z czego składa się polisa

Rechtsschutz to zwykle pakiet kilku modułów (po niemiecku Bausteine). Możesz mieć jeden albo kilka. Najczęściej spotkasz te opisane poniżej.

Privatrechtsschutz – życie prywatne. Spory z umów dnia codziennego: zakupy w internecie, wadliwy towar, źle wykonana usługa, spór z firmą ubezpieczeniową, operatorem telefonii albo biurem podróży. Tutaj należy też dochodzenie odszkodowania, gdy ktoś wyrządził Ci szkodę. Więcej: umowy i reklamacje w Niemczech.

Berufsrechtsschutz (Arbeitsrechtsschutz) – praca. Spory z pracodawcą: wypowiedzenie (Kündigung), upomnienie (Abmahnung), niewypłacona pensja, nadgodziny, urlop, świadectwo pracy. Dla wielu Polaków w Niemczech to najważniejszy moduł. W wielu taryfach Privat i Beruf są sprzedawane razem jako jeden pakiet dla osób zatrudnionych. Osoby prowadzące własną działalność potrzebują zwykle osobnego rozwiązania dla spraw firmowych.

Verkehrsrechtsschutz – ruch drogowy. Wypadek, kolizja, spór z ubezpieczycielem sprawcy o odszkodowanie, zarzut przekroczenia prędkości, punkty we Flensburgu, zakaz prowadzenia pojazdów, spór o zakup albo naprawę samochodu. Ochrona obejmuje Cię zwykle jako kierowcę, właściciela pojazdu, pasażera, rowerzystę i pieszego. Typowe wyjątki to jazda bez prawa jazdy, wykroczenia parkingowe i przestępstwa umyślne.

Wohnungs- und Mietrechtsschutz – mieszkanie. Spory z właścicielem mieszkania (Vermieter): kaucja, podwyżka czynszu, rozliczenie kosztów dodatkowych (Nebenkosten), wady mieszkania, wypowiedzenie najmu, eksmisja. Moduł dotyczy zwykle jednego, konkretnego mieszkania wpisanego do polisy.

Erweiterter Strafrechtsschutz – rozszerzona ochrona karna. Zwykły Rechtsschutz pokrywa obronę głównie przy zarzutach nieumyślnych, np. spowodowaniu wypadku, i przy wykroczeniach. Gdy zarzut dotyczy czynu umyślnego, np. oszustwa, napaści albo zniewagi, pomaga dopiero rozszerzona ochrona karna. Pokrywa koszty obrony od początku postępowania, a nie dopiero po uniewinnieniu. Ważny warunek: jeśli zapadnie prawomocny wyrok skazujący za przestępstwo umyślne, ubezpieczyciel może zażądać zwrotu wypłaconych kosztów. W mojej ofercie Erweiterter Strafrechtsschutz jest zawsze w pakiecie. Więcej: Erweiterter Strafrechtsschutz – po co jest.

Kogo obejmuje polisa rodzinna? Zwykle ubezpieczającego, małżonka lub partnera oraz dzieci: niepełnoletnie oraz dorosłe niezamężne, zazwyczaj do czasu podjęcia pierwszej stałej, płatnej pracy. Dokładna definicja jest w warunkach taryfy.

Karencja (Wartezeit): od kiedy działa polisa

To najczęstsze nieporozumienie. Ubezpieczenie ochrony prawnej nie działa od razu we wszystkich sprawach. Na niemieckim rynku karencja wynosi zwykle 3 miesiące od początku umowy, a u niektórych ubezpieczycieli dłużej. Sprawy rodzinne, jeśli w ogóle są w taryfie, mogą mieć karencję znacznie dłuższą. W taryfach, które oferuję, karencja wynosi 3 miesiące od początku umowy.

Najważniejsza jest data przyczyny sporu, a nie data pozwu. Jeśli pracodawca naruszył Twoje prawa w drugim miesiącu umowy, a sprawa trafi do sądu w piątym, polisa zwykle tej sprawy nie pokryje, bo przyczyna powstała w czasie karencji.

Wyjątek przy zmianie ubezpieczyciela: jeśli przechodzisz z jednej polisy Rechtsschutz do drugiej bez przerwy, nowy ubezpieczyciel zwykle zalicza czas poprzedniej umowy, ale tylko dla modułów, które miałeś wcześniej. Więcej: karencja w ochronie prawnej w Niemczech.

Spory sprzed polisy (Vorvertraglichkeit)

Polisy nie da się „dokupić” do sprawy, która już trwa albo wyraźnie się zapowiada. Jeśli list z wypowiedzeniem już leży na stole, nowa polisa go nie obejmie. Dlatego ubezpieczenie adwokackie zawiera się „na zapas”, kiedy wszystko jest w porządku.

Niektóre lepsze taryfy mają klauzulę „Verzicht auf die Einrede der Vorvertraglichkeit”. Ubezpieczyciel rezygnuje w niej z zarzutu, że przyczyna sporu powstała przed zawarciem umowy. Zwykle dotyczy to jednak umów, które trwają już dłużej, u większości ubezpieczycieli co najmniej 5 lat. Warto zapytać o nią przy wyborze polisy.

Wkład własny (Selbstbeteiligung)

Wkład własny to kwota, którą dopłacasz sam w każdej sprawie objętej polisą. Na niemieckim rynku częste są wkłady rzędu 150–250 €. Im wyższy wkład, tym niższa składka.

W mojej ofercie są dwa proste warianty: bez wkładu własnego (przy sprawie niczego nie dopłacasz, składka jest wyższa) albo z wkładem 150 € (składka niższa, przy każdej sprawie dopłacasz 150 €).

Warto sprawdzić w warunkach dwie rzeczy. Po pierwsze: czy wkład własny obowiązuje także wtedy, gdy sprawa kończy się na pierwszej poradzie u adwokata albo na mediacji (w wielu taryfach wtedy go nie ma). Po drugie: czy taryfa nie ma „ruchomego” wkładu, który rośnie po kolejnych sprawach. Porównanie znajdziesz w poradzie wkład własny 150 € czy bez wkładu.

Suma ubezpieczenia (Deckungssumme)

To maksymalna kwota, jaką ubezpieczyciel wypłaci w jednej sprawie. Niemieckie centrale konsumenckie (Verbraucherzentrale) zalecają co najmniej 300 000 €, a najlepiej 1 mln € albo sumę nieograniczoną. W zwykłym sporze o pracę czy kaucję taka kwota wystarczy z dużym zapasem, ale przy sporach w kilku instancjach albo poważnych wypadkach koszty szybko rosną.

Czego ubezpieczenie ochrony prawnej zwykle nie obejmuje

Każda taryfa ma swoje wyłączenia, ale w Niemczech powtarzają się te same. Zwykle nie są objęte albo są objęte tylko częściowo (np. pierwsza porada): rozwód i większość spraw rodzinnych przed sądem, spory spadkowe, budowa domu, kupno działki budowlanej i finansowanie budowy, inwestycje spekulacyjne, gry i zakłady oraz spory o źle doradzone lokaty.

Nie są też objęte: obrona przed cudzymi roszczeniami odszkodowawczymi (jeśli to Ty wyrządziłeś komuś szkodę, obroną zajmuje się zwykle Twoje prywatne OC, czyli Privathaftpflicht), przestępstwa umyślne zakończone skazaniem, spory sprzed zawarcia umowy i z okresu karencji, a w module drogowym w wielu taryfach także wykroczenia parkingowe.

W sprawach podatkowych, socjalnych i administracyjnych część taryf płaci dopiero za postępowanie przed sądem, a nie za wcześniejsze odwołanie do urzędu (Widerspruch, Einspruch). Warto wybrać taryfę, która obejmuje także ten etap.

Jak zgłosić sprawę – krok po kroku

Krok 1: nie podpisuj niczego w pośpiechu. Dotyczy to zwłaszcza porozumienia o rozwiązaniu umowy o pracę (Aufhebungsvertrag) albo uznania długu.

Krok 2: zbierz dokumenty – list, umowę, zdjęcia, korespondencję. Zanotuj datę doręczenia, bo od niej biegną terminy.

Krok 3: zgłoś sprawę ubezpieczycielowi telefonicznie albo online, zanim adwokat zacznie działać. Jeśli jesteś moim klientem, zadzwoń do mnie, a pomogę Ci to zrobić po polsku.

Krok 4: uzyskaj Deckungszusage, czyli pisemne potwierdzenie, że ubezpieczyciel pokryje koszty tej konkretnej sprawy. Bez niego ryzykujesz, że zapłacisz rachunek sam. O potwierdzenie może też wystąpić Twój adwokat.

Krok 5: wybierz adwokata. W Niemczech masz prawo sam wybrać adwokata (§ 127 VVG), więc możesz wskazać kancelarię, w której mówi się po polsku. Ubezpieczyciel może też polecić kancelarię.

Krok 6: pilnuj terminów. Deckungszusage musi przyjść przed upływem terminu na odwołanie. Przykłady terminów znajdziesz niżej, w sekcji o typowych sytuacjach.

Wiele taryf ma też bezpłatną infolinię prawną na pierwszą, ogólną poradę. Na nią nie potrzebujesz Deckungszusage, a korzystanie z niej zwykle nie jest liczone jako „szkoda”. Więcej: jak zgłosić sprawę do ochrony prawnej.

Co zrobić, gdy ubezpieczyciel odmawia

Ubezpieczyciel może odmówić, jeśli uzna, że sprawa nie ma wystarczających szans na wygraną albo jest „mutwillig” (prowadzona bez sensu). Prawo (§ 128 VVG) wymaga wtedy, żeby umowa przewidywała bezstronną procedurę rozstrzygnięcia sporu, a ubezpieczyciel musi Cię o niej poinformować.

W praktyce są dwie formy. Stichentscheid: Twój adwokat przygotowuje uzasadnioną opinię o szansach sprawy, która wiąże obie strony, a koszt jej przygotowania ponosi ubezpieczyciel. Dla ubezpieczonego to zwykle korzystniejsza opcja. Schiedsgutachterverfahren: opinię wydaje niezależny rzeczoznawca.

Jeśli spór z ubezpieczycielem się przedłuża, możesz bezpłatnie zwrócić się do Versicherungsombudsmann, niezależnego rzecznika ubezpieczonych w Niemczech. Warto też wiedzieć, że wiele taryf pozwala ubezpieczycielowi wypowiedzieć umowę, jeśli w krótkim czasie, np. w ciągu 12 miesięcy, pokrył koszty kilku spraw. Zasady są w warunkach umowy.

Trzy typowe sytuacje Polaków w Niemczech

Wypowiedzenie z pracy. Na pozew do sądu pracy o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne (Kündigungsschutzklage) masz 3 tygodnie od doręczenia pisemnego wypowiedzenia (§ 4 KSchG). Po tym terminie wypowiedzenie zwykle staje się skuteczne. W pierwszej instancji przed sądem pracy każda strona płaci swojego adwokata sama, nawet jeśli wygra (§ 12a ArbGG). Właśnie tu moduł Beruf ma największy sens. Więcej: zwolnienie z pracy w Niemczech i Abmahnung od pracodawcy.

Kaucja za mieszkanie. Najem się kończy, a właściciel zatrzymuje kaucję „na usterki”. Z modułem mieszkaniowym pismo do właściciela, a w razie potrzeby pozew, przygotowuje adwokat, a jego koszty pokrywa polisa. Więcej: kaucja i podwyżka czynszu.

Mandat albo wypadek. Na sprzeciw (Einspruch) od mandatu w formie Bußgeldbescheid masz 2 tygodnie od doręczenia (§ 67 OWiG). Moduł drogowy pokryje adwokata, który sprawdzi pomiar prędkości albo poprowadzi spór o odszkodowanie po wypadku. Samego mandatu nie pokryje. Więcej: mandat i wypadek w Niemczech oraz punkty we Flensburgu.

Dla kogo ubezpieczenie adwokackie ma sens

Rechtsschutz szczególnie się opłaca, gdy pracujesz na etacie i spór z pracodawcą byłby dla Ciebie finansowo trudny, gdy codziennie jeździsz samochodem, gdy wynajmujesz mieszkanie albo gdy nie znasz dobrze niemieckiego i bez adwokata trudno byłoby Ci bronić swoich praw.

Warto też znać alternatywy. Członkowie związku zawodowego (Gewerkschaft) mają zwykle bezpłatną pomoc prawną w sprawach pracowniczych. Członkowie stowarzyszenia lokatorów (Mieterverein) dostają poradę w sprawach najmu. Przy niskich dochodach można złożyć wniosek o Beratungshilfe (pomoc przy poradzie) albo Prozesskostenhilfe (pomoc w kosztach procesu). Te rozwiązania nie zastępują jednak polisy we wszystkich obszarach naraz.

Ile kosztuje ubezpieczenie adwokackie w Niemczech?

Na rynku ceny bardzo się różnią, zależnie od modułów, wkładu własnego, liczby osób i miejsca zamieszkania. W mojej ofercie pełna ochrona we wszystkich obszarach, z Erweiterter Strafrechtsschutz w pakiecie, kosztuje od 29,49 € miesięcznie bez wkładu własnego (singiel) albo od 20,99 € z wkładem 150 €. Składki są przykładowe, a ostateczną ofertę ustala towarzystwo po ocenie ryzyka. Oba warianty znajdziesz w cenniku: ubezpieczenie adwokackie w Niemczech po polsku.

Najczęstsze pytania

Czy mogę zawrzeć polisę, jeśli problem już mam? Możesz zawrzeć polisę na przyszłość, ale sprawy, która już trwa albo której przyczyna powstała wcześniej, polisa nie obejmie.

Czy Rechtsschutz działa w całych Niemczech? Tak, ochrona obowiązuje w całych Niemczech. Wiele taryf obejmuje też sprawy w innych krajach UE, zwykle z limitami. Szczegóły są w warunkach taryfy.

Czy adwokat musi mówić po polsku? Nie musi, ale może. Masz prawo sam wybrać adwokata, więc możesz poszukać kancelarii polskojęzycznej, np. w oficjalnym wykazie adwokatów Federalnej Izby Adwokackiej (BRAK).

Czy polisa pokryje koszty, jeśli przegram? W sprawie objętej ochroną zwykle tak, także koszty drugiej strony, jeśli sąd Cię nimi obciąży. Wyjątek: spory przed sądem pracy w pierwszej instancji, gdzie każdy płaci swojego adwokata.

Czym różni się ubezpieczenie ochrony prawnej od OC (Haftpflicht)? OC płaci, gdy to Ty wyrządzisz komuś szkodę, i broni Cię przed nieuzasadnionymi roszczeniami. Rechtsschutz pokrywa koszty, gdy chcesz dochodzić swoich praw albo bronić się w sporze, np. z pracodawcą, właścicielem mieszkania czy urzędem.

Podsumowanie

Rechtsschutzversicherung to sposób na to, żeby w sporze w Niemczech liczyło się to, czy masz rację, a nie to, czy stać Cię na adwokata. Najważniejsze zasady: zawrzyj polisę, zanim pojawi się problem, sprawdź karencję i wyłączenia, wybierz moduły pasujące do Twojego życia, a w razie sporu najpierw uzyskaj Deckungszusage.

Masz pytania albo chcesz sprawdzić, który wariant pasuje do Ciebie? Zadzwoń: 0 172 2 799 799 (pn–pt 10:00–18:00) albo napisz na WhatsApp: 0 172 2 799 799. Rozmawiamy po polsku.

Ten przewodnik przygotował Sebastian Moczka – doradztwo finansowe dla Polaków w Niemczech, w branży od 16 lat. Nie jestem adwokatem i nie udzielam porad prawnych. Pomagam wybrać i zrozumieć ubezpieczenie ochrony prawnej.